Nesne

NESNE (Düz Tümleç)

 

Öznenin yaptığı eylemden etkilenen varlık ya da nesnedir. Nesne, cümledeki kullanımına göre ikiye ayrılır :

Belirtili Nesne :

Öznenin yaptığı işten etkilenen öğe adın “i” (gösterme, belirtme) durumuyla çekimlenirse belirtili nesne görevi yapar.

Belirtili nesneyi bulabilmek için yükleme “Kimi? Neyi? Kimleri? Neleri?” sorularından uygun olan biri yöneltilir. 

 

Çocuğun elindeki minik siyah köpeği hepimiz sevmiştik. (Neyi?)

         Belirtili Nesne

Bu işin peşinde olduğunu biliyorum, saklama. (Neyi?)

       Belirtili Nesne

Seni de onu da yakından tanıyoruz. (Kimi?)

Belirtili nesne

 

Belirtisiz Nesne :

Öznenin yaptığı eylemden etkilenen öğe, ad durum eklerinden biriyle çekime girmişse cümle içinde belirtisiz nesne görevi yapar.

Belirtisiz nesneyi bulmak için yükleme “Ne?, Neler?” sorusu yöneltilir. 

 

Ona her zaman bir kucak dolusu çiçek götürürdüm. (Ne?)

Her gece, Kırmızı Başlıklı Kız adında bir masal anlatırdı.

                    Belirtisiz Nesne

 

Nesnenin Özellikleri :

Nesne, yalnızca yükleminde eylem olan cümlelerde bulunur. Yükleminde ad ve ad soylu sözcüklerin bulunduğu cümlelerde nesne olmaz. 

Bu adam, sorduğum tüm soruları yanıtsız bıraktı.

                   Nesne                               Eylem

 

Nesne, tek sözcük olabildiği gibi sözcük grubu da olabilir. 

Kalemleri, defterleri, kitapları, üst üste yığdı.

         Nesne Öbeği

 

Bazı cümlelerde ara söz, nesneyi açıklamak için kullanılır. Buna açıklamalı nesne denir. Bu söz, nesneyle birlikte tek öğe olarak değerlendirilir. 

Babamı, o büyük insanı, bir daha görmeyecektim.

Nesne     Açıklamalı Nesne

Yaşlı kadın, çocuğuo kuru, sıska vücudu – son bir kez kucakladı.  

                   Nesne     Açıklamalı   Nesne  

 

Kimi bileşik cümlelerde birden çok çekimli eylemin ya da eylemsinin anlamını tek nesne tamamlayabilir, buna ortak nesne denir. 

Kitabı eline aldı, bir süre okudu, sonra yerine koydu.

(Kitabı belirtili nesnesi aldı, okudu, koydu eylemlerinin ortak nesnesidir.)

 

Eylemsiler ve eylemsilerin de yer aldığı çeşitli söz grupları cümlede nesne görevi yapar. 

Yan Cümle                  Temel Cümle

Onun buraya gelişini /    görmedim.

   Belirtili Nesne              Yüklem

 

Yan Cümle                  Temel Cümle

Ders çalışmayı      /     istemiyor.

Belirtili Nesne               Yüklem